Ewch i’ch amgueddfa neu oriel leol i ddathlu Gŵyl Amgueddfeydd Cymru – a mwynhau mewn ffordd sy’n fwy caredig i’r blaned!

Tywydd gwael yn ystod hanner tymor? Ewch i’ch amgueddfa neu oriel leol i ddathlu Gŵyl Amgueddfeydd Cymru – a mwynhau mewn ffordd sy’n fwy caredig i’r blaned!

Ar ôl dechrau gwlyb a gwyntog i’r hanner tymor, gwahoddir teuluoedd i ddarganfod eu hamgueddfa leol. Mae llawer ohonynt yn dathlu Calan Gaeaf mewn ffyrdd sy’n fwy caredig i’r blaned.

Mae mwy na 60 o amgueddfeydd ac orielau yn cymryd rhan yng Ngŵyl Amgueddfeydd Cymru eleni, sy’n rhedeg tan ddydd Sul 1 Tachwedd. Eleni, mae’r ŵyl wedi annog yr amgueddfeydd ac orielau sy’n cymryd rhan i ddatblygu gweithgareddau a digwyddiadau mwy cynaliadwy. O lwybrau natur sy’n dathlu’r hydref i grefftau wedi’u gwneud o hadau, hen ffabrig a deunyddiau wedi’u hailgylchu, mae digon o ffyrdd o fwynhau Calan Gaeaf sy’n fwy caredig i’r blaned.

Dywedodd Dr Ken Griffin, Llywydd Ffederasiwn Amgueddfeydd Cymru (sy’n trefnu’r ŵyl): “Mae wedi bod yn braf gweld cymaint o bobl yn rhoi cynnig ar syniadau newydd, o lusernau helyg i flychau ystlumod. Yn fwy na dim, dyma’r amser perffaith i ddarganfod eich amgueddfa leol.”

Mae Heledd Fychan, Gweinidog y Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon, wedi croesawu “dull yr Ŵyl o ddathlu Calan Gaeaf mewn ffordd wyrddach a mwy cynaliadwy.”

Mae adnodd dwyieithog rhad ac am ddim yr ŵyl ar gyfer Calan Gaeaf – sydd ar gael yn y rhan fwyaf o’r amgueddfeydd ac orielau sy’n cymryd rhan – yn nodi bod tua saith miliwn o wisgoedd Calan Gaeaf yn cael eu taflu i ffwrdd yn y DU bob blwyddyn. Mae hynny’n cyfateb i bob unigolyn yng Nghymru yn taflu mwy na dau wisg yr un. Dyma rai awgrymiadau i deuluoedd:

• Dewiswch wisg sy’n fwy ecogyfeillgar. Gallwch greu mymi arswydus o hen ffabrig, neu gath wrach o ddillad du a chlustiau wedi’u gwneud gartref. Gallwch hefyd ddod o hyd i wisg ail-law a’i phasio ymlaen wedyn.
• Peidiwch â defnyddio gleiniau sgleiniog (glitter). Mae’r rhain wedi’u gwneud o ddarnau bach iawn o blastig sy’n gallu cael eu golchi i mewn i afonydd a moroedd. Yn lle hynny, addurnwch gyda blodau sych, hadau a dail, neu crëwch eich disgleirdeb eich hun gan ddefnyddio tywod, halen môr neu siwgr a lliw bwyd.
• Bwytawch eich pwmpen. Peidiwch â thaflu tu mewn eich pwmpen wedi’i cherfio. Gallwch droi’r cnawd yn gawl, neu rostio’r hadau i gael byrbryd creisionllyd. Digwyddiadau mwy ecogyfeillgar yn eich ymyl

Boed yn llwybr natur drwy ddail yr hydref neu’n grefft Calan Gaeaf wedi’i gwneud o ddeunyddiau wedi’u hail-ddefnyddio, dyma rai ffyrdd o fwynhau’r tymor yn eich amgueddfa leol cyn i bawb ddychwelyd i’r ysgol.

Gogledd Cymru

• Storiel, Bangor: Natur gan Morgan Elwy, drama gerddorol am sut mae’r ffordd rydym yn byw yn effeithio ar y blaned a’i bywyd gwyllt. Oedran 6+, rhaid archebu lle (Iau 29 Hyd).
• Plas Glyn-y-Weddw, Llanbedrog: Paned i’r Blaned, sgwrs anffurfiol yn Gymraeg am weithredu dros yr amgylchedd, ynghyd â chacen, ar gyfer siaradwyr ar bob lefel. Am ddim (Sad 31 Hyd, 10am).
• Amgueddfa Lechi Genedlaethol, Llanberis: llwybr natur o amgylch yr Ysbyty Chwarel hanesyddol, i chwilio am goed, planhigion ac anifeiliaid. Am ddim, bob dydd tan Sul 1 Tach.
• Amgueddfa Hanes Naturiol Brambell, Bangor: Bwystfilod Bach – creaduriaid wedi’u gwneud drwy dechneg ffeltio â nodwydd, wedi’u hysbrydoli gan natur ac arddangosion yr amgueddfa. Am ddim, oedran 8 i 12, rhaid archebu lle (Sad 31 Hyd).

Canolbarth Cymru

• Amgueddfa Ceredigion yn y Bandstand, Aberystwyth: arddangosiadau o flychau ystlumod a chrefftau o ddeunyddiau naturiol (Mer 28 Hyd), a chrefftau i’r tymor arswydus ynghyd â bara gwastad wedi’u llenwi â phwmpen gyda ‘Ein Cegin’ (Iau 29 Hyd). Am ddim.
• y Gaer, Aberhonddu: ‘Trick or Trails’ – helfa am ystlumod, pryfed cop, tylluanod a bywyd gwyllt arall sy’n aml yn cael ei gamddeall, ynghyd â chrefftau sy’n defnyddio deunyddiau cynaliadwy. Am ddim, bob dydd tan Sul 1 Tach.
• TimeScape Rhayader a CARAD: nyddu â gwerthyd a defnyddio llifynnau naturiol (Gwen 30 Hyd), a gwneud gwenyn a phryfed (Sad 31 Hyd). Am ddim.

Gorllewin Cymru

• Amgueddfa Parc Howard, Llanelli: Garlleg, Pympenni a Fampirod gydag ‘Adam yn yr Ardd’ – dilynwch daith pwmpen o’r had i’r cawl ac yna i’r compost, a phlannu garlleg i fynd adref gyda chi. £5, archebwch ymlaen llaw (Gwen 30 Hyd, 11am). Oriel Gelf Glynn Vivian, Abertawe: ‘Tai Cof’ o gardbord – fframiau ar gyfer lluniau teuluol wedi’u gwneud o ddeunyddiau wedi’u hailgylchu. Ar gyfer plant 5 oed a hŷn, £3, rhaid archebu lle (Dydd Mercher 28 Hydref).
• Canolfan Dylan Thomas, Abertawe: llwybr dail yr hydref wedi’i ysbrydoli gan farddoniaeth Dylan Thomas. Bob dydd.
• Amgueddfa Cyflymder Tir, Pentywyn: gwnewch ysbryd neu wrach allan o rolyn papur toiled (Dydd Sadwrn 31 Hydref, 11am).

De Cymru

• Amgueddfa Torfaen, Pont-y-pŵl: Ysbrydion ‘Sgrap’ i godi ofn – addurniadau y gellir eu hailddefnyddio, wedi’u gwneud o ddefnyddiau sgrap (Dydd Mercher 28 Hydref), a phympenni ‘appliqué’ (Dydd Gwener 30 Hydref). Am ddim.
• Amgueddfa Caerdydd: ‘Zines’ (cylchgronau bach) Calan Gaeaf wedi’u gwneud o ddeunyddiau wedi’u hailgylchu gyda Flossy & Boo. Galwch heibio – am ddim (Dydd Iau 29 Hydref).
• Amgueddfa ac Oriel Gelf Castell Cyfarthfa, Merthyr Tudful: mosaigau hadau i godi ofn. Am ddim i blant (Dydd Gwener 30 Hydref).

Mae manylion llawn, amseroedd a gwybodaeth am archebu lle ar gael yn www.museumsfestival.wales. Mae angen archebu lle ymlaen llaw ar gyfer rhai digwyddiadau.